De leeftijd waarop meisjes voor het eerst menstrueren (de menarche) is de afgelopen decennia wereldwijd gedaald. Dat betekent dat meisjes gemiddeld steeds jonger in de puberteit komen. Dit is niet zonder gevolgen voor de gezondheid.
Een vroege eerste menstruatie wordt namelijk in verband gebracht met een verhoogd risico op:

• overgewicht en het metabool syndroom
• bepaalde vormen van kanker (zoals borst- en eierstokkanker)
• psychosociale problemen
• een kleinere uiteindelijke lichaamslengte

De rol van overgewicht

Een belangrijke factor bij het vervroegen van de puberteit is overgewicht en obesitas. Vetweefsel heeft namelijk invloed op hormonen en kan het lichaam als het ware “een signaal” geven dat de puberteit mag starten.
Dit gebeurt via een complex hormonaal systeem (de hypothalamus-hypofyse-gonade-as), dat verantwoordelijk is voor de regulatie van de puberteit.

Kan voeding invloed hebben?

Steeds meer onderzoek richt zich op de vraag of voeding invloed heeft op het moment waarop de puberteit begint. Daarbij wordt onder andere gekeken naar polyfenolen – natuurlijke stoffen uit planten.
Twee belangrijke groepen zijn:

• Flavanolen uit groene thee
• Isoflavonen uit soja

Groene thee: mogelijk gunstig effect

Onderzoek laat zien dat stoffen uit groene thee mogelijk een positief effect hebben bij meisjes met overgewicht.
In studies werd gevonden dat deze stoffen kunnen bijdragen aan:

• een lagere BMI
• minder buikvet
• een betere hormonale balans

Daarnaast werden veranderingen gezien in hormonen die betrokken zijn bij het starten van de puberteit. Mogelijk kan dit helpen om een te vroege menstruatie iets te vertragen.
Deze effecten werden gezien bij doseringen van ongeveer 200 tot 400 mg per dag, bij meisjes tussen de 6 en 10 jaar.
Dit suggereert dat het ondersteunen van een gezond gewicht – eventueel aangevuld met specifieke voedingsstoffen – belangrijk kan zijn bij kinderen met overgewicht en een verhoogd risico op vroege puberteit.

Soja: geen duidelijk effect

Soja bevat zogenaamde fyto-oestrogenen (isoflavonen), die lijken op het vrouwelijke hormoon oestrogeen. Daardoor werd gedacht dat soja mogelijk invloed heeft op de puberteit.
Tot nu toe laten de meeste onderzoeken echter geen duidelijk verband zien tussen soja-inname en een vervroegde puberteit.
Een mogelijke uitzondering is zeer vroege blootstelling, bijvoorbeeld via sojagebaseerde zuigelingenvoeding vóór de leeftijd van 4 maanden. In enkele studies werd dit in verband gebracht met een iets eerdere eerste menstruatie.

Samenvattend

• De puberteit begint wereldwijd steeds vroeger
• Overgewicht speelt hierin een belangrijke rol
• Voeding en leefstijl kunnen mogelijk invloed uitoefenen
• Groene thee-extracten laten in onderzoek een gunstig effect zien bij overgewicht
• Soja lijkt geen duidelijke invloed te hebben, behalve mogelijk bij zeer vroege blootstelling

Bronvermelding:

Michońska, I., & et al. (2026). Association Between Selected Flavanols and Isoflavones and Precocious Puberty in Girls — A Scoping Review. Nutrients, 18(6): 879.