PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn chemische stoffen die we steeds vaker tegenkomen in het nieuws. Ze worden ook wel “forever chemicals” genoemd, omdat ze vrijwel niet afbreken in het milieu én nauwelijks uit het lichaam verdwijnen.
Door jarenlang gebruik in industrie en consumentenproducten zijn PFAS inmiddels overal aanwezig: in water, bodem, voeding, huisstof en zelfs in het menselijk lichaam. Ook als je er niet beroepsmatig mee werkt, krijg je er ongemerkt mee te maken.
PFAS-stapeling is meestal geen acuut probleem, maar ontstaat langzaam door langdurige, lage blootstelling. Juist deze sluipende belasting kan bijdragen aan klachten die moeilijk te verklaren zijn en meerdere lichaamssystemen tegelijk raken.

Hoe kom je in aanraking met PFAS?

PFAS zitten verweven in ons dagelijks leven. De belangrijkste blootstellingsroutes zijn:

1. Drinkwater

Vooral in gebieden rondom industrie, vliegvelden of brandweeroefenterreinen kan drinkwater verhoogde PFAS-waarden bevatten.

2. Voeding

PFAS kunnen in voedsel terechtkomen via vervuilde bodem of irrigatiewater. Ze worden aangetroffen in:

• Vis

• Eieren

• Vlees

• Granen

• Groenten

• Fruit

Ook sterk bewerkte voeding en fastfoodverpakkingen kunnen bijdragen aan blootstelling.

3. Consumentenproducten

PFAS worden gebruikt vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen, bijvoorbeeld in:

• Anti-aanbakpannen (teflon)

• Voedselverpakkingen

• Waterafstotende kleding

• Cosmetica (vooral waterproof en long-lasting producten)

• Vuilafstotende sprays

4. Huisstof en binnenlucht

PFAS kunnen zich ophopen in huisstof en via inademing of hand-mondcontact worden opgenomen.

5. Landbouw

Een minder bekende bron is het gebruik van met PFAS vervuild zuiveringsslib op landbouwgrond, waardoor deze stoffen langdurig in de voedselketen blijven circuleren.

Waarom zijn PFAS een probleem?

Wanneer PFAS het lichaam binnenkomen, worden ze goed opgenomen via de darmen. In tegenstelling tot veel andere schadelijke stoffen worden ze nauwelijks afgebroken.

Ze kunnen jarenlang in het lichaam aanwezig blijven.

PFAS hebben zowel water- als vetbindende eigenschappen. Daardoor hechten ze zich gemakkelijk aan eiwitten en vetten en hopen ze zich op in organen zoals:

• Lever

• Nieren

• Longen

Deze langzame opstapeling wordt ook wel de body load genoemd.

PFAS kunnen bovendien via de placenta en moedermelk worden doorgegeven. Blootstelling kan dus al vóór de geboorte beginnen.

Mogelijke effecten op de gezondheid

PFAS beïnvloeden meerdere systemen in het lichaam.

1. Hormonale verstoring

PFAS werken als zogenaamde hormoonverstoorders. Ze kunnen invloed hebben op:

• Oestrogeen- en androgeenreceptoren

• Schildklierfunctie

Dit kan bijdragen aan klachten zoals:

• Vermoeidheid

• Gewichtstoename

• Stemmingswisselingen

• Trage stofwisseling

• Onverklaarde hormonale disbalans

Daarnaast is er een duidelijke relatie gevonden tussen PFOA (een bekende PFAS-variant) en verhoogd cholesterol.

2. Lever en stofwisseling

Doordat PFAS zich ophopen in de lever en nieren, kunnen zij invloed hebben op:

• Ontgiftingsprocessen

• Vetstofwisseling

• Cholesterolregulatie

• Algemene stofwisseling

Langdurige blootstelling is in studies in verband gebracht met een verhoogd risico op nier- en teelbalkanker.

3. Immuunsysteem

PFAS kunnen het immuunsysteem onderdrukken. Mogelijke gevolgen:

• Verminderde weerstand

• Langzamer herstel na infecties

• Verminderde vaccinrespons

Er is ook een verband gevonden tussen PFOA-blootstelling en colitis ulcerosa. Bij chronische darmontstekingen is het daarom zinvol om ook milieufactoren mee te nemen in de analyse.

4. Zwangerschap en ontwikkeling

PFAS passeren de placenta en worden aangetroffen in navelstrengbloed. Prenatale blootstelling is in verband gebracht met:

• Veranderd geboortegewicht

• Verstoring van hormonale ontwikkeling

• Verhoogde vetopslag later in het leven

Ook via moedermelk worden PFAS doorgegeven.

Wat betekent dit voor jouw gezondheid?

PFAS-blootstelling is geen officiële diagnose. Maar bij mensen met moeilijk verklaarbare klachten kan milieubelasting wel een onderliggende factor zijn.

Denk aan combinaties van:

• Hormonale klachten

• Chronische laaggradige ontsteking

• Verhoogd cholesterol

• Verminderde weerstand

• Darmklachten

• Metabole ontregeling

Zeker bij mensen die wonen of werken in agrarische of industrieel belaste regio’s is extra alertheid belangrijk.

PFAS kunnen we niet actief “ontgiften” zoals sommige andere stoffen. Wat we wél kunnen doen, is het lichaam zo goed mogelijk ondersteunen in de natuurlijke uitscheidingsroutes via:

• Lever

• Gal

• Darmen

• Nieren

In mijn praktijk besteden we hier gericht aandacht aan binnen een persoonlijke en integrale aanpak. In mijn jaarlijkse dag als docent voor Ortho Linea besteed ik hier uitgebreid aandacht aan.

Wat kun je zelf doen om PFAS-blootstelling te beperken?

Hoewel we PFAS niet volledig kunnen vermijden, kun je de blootstelling wel verminderen.

Drinkwater

• Gebruik waar mogelijk een waterfilter met omgekeerde osmose voor drink- en kookwater.

Voeding

• Eet gevarieerd.

• Beperk sterk bewerkte en industrieel bereide producten zoals:

  • Fastfood

  • Kant-en-klaarmaaltijden

  • Chips

  • Snacks

  • Koek en gebak

Koken

• Vermijd pannen met teflon of beschadigde anti-aanbaklagen.

• Kies liever voor:

  • Roestvrij staal (RVS)

  • Gietijzer

  • Keramiek

Verpakkingen

• Verwarm geen voedsel in wegwerp- of vetafstotende verpakkingen.

• Gebruik glas of RVS om voedsel in op te warmen of te bewaren.

Cosmetica

• Wees terughoudend met waterproof en long-lasting make-up.

• Kies voor eenvoudigere producten met minder toevoegingen.

Huisomgeving

• Ventileer dagelijks.

• Stof nat af in plaats van droog.

• Beperk het gebruik van water- en vuilafstotende sprays.

• Overweeg een luchtionisator of luchtreiniger.

Leefstijl

• Zorg voor een goede darmwerking en regelmatige stoelgang.

• Ondersteun leverfunctie via gezonde voeding en voldoende vezels.

• Blijf in beweging.

• Zorg voor voldoende hydratatie.

Tot slot

PFAS zijn een moderne milieubelasting waar we helaas niet volledig aan kunnen ontsnappen. Bewustwording en gerichte leefstijlaanpassingen kunnen de totale belasting wel verlagen.

Binnen mijn praktijk is het verminderen van toxische belasting — waaronder PFAS — een belangrijk speerpunt. Bij onbegrepen klachten kijk ik daarom altijd breder dan alleen symptomen, en neem ik ook omgevingsfactoren mee in de beoordeling.

Heb je vragen over jouw situatie of herken je bovenstaande klachten? Dan kijken we samen naar een persoonlijke en haalbare aanpak. Contact – Praktijk Preventieve Geneeskunde

Referentie
Shahsavari E. et al. (2021). Challenges and Current Status of the Biological Treatment of PFAS-Contaminated Soils. Frontiers in Bioengineering and Biotechnology, 8, 602040.