De Nederlandse situatie: amalgaam wordt uitgefaseerd

Sinds 1 januari 2025 geldt binnen de Europese Unie een vrijwel volledig verbod op het plaatsen van nieuwe amalgaamvullingen. Tandartsen mogen alleen nog in uitzonderlijke gevallen amalgaam gebruiken wanneer er sprake is van een specifieke medische noodzaak. In de dagelijkse praktijk worden tegenwoordig vrijwel uitsluitend kwikvrije materialen zoals composiet gebruikt.

Deze Europese regelgeving maakt deel uit van een bredere strategie om de blootstelling aan kwik te verminderen en de uitstoot van kwik naar het milieu terug te dringen. Vanaf juli 2026 worden ook de productie en import van tandheelkundig amalgaam binnen de Europese Unie grotendeels beëindigd.

Hoewel nieuwe amalgaamvullingen vrijwel niet meer worden geplaatst, lopen miljoenen Nederlanders nog steeds rond met oude amalgaamrestauraties die tientallen jaren geleden zijn aangebracht.

Waarom bestaat er bezorgdheid over oude amalgaamvullingen?

Amalgaam bestaat voor ongeveer 50% uit elementair kwik. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat deze vullingen gedurende hun gehele levensduur kleine hoeveelheden kwikdamp kunnen afgeven. Vooral tijdens kauwen, tandenpoetsen, tandenknarsen en het drinken van warme dranken komt een geringe hoeveelheid kwik vrij.

Onderzoek laat zien dat mensen met meerdere amalgaamvullingen doorgaans hogere kwikconcentraties in bloed, urine en lichaamsweefsels hebben dan mensen zonder amalgaam. De totale blootstelling neemt toe naarmate meer amalgaamoppervlakken aanwezig zijn.

Kwik staat bekend als een neurotoxische stof en kan bij hogere blootstellingen negatieve effecten hebben op onder andere:

• het zenuwstelsel;
• de hersenfunctie;
• de nierfunctie;
• het immuunsysteem;
• de hormonale regulatie.

Hoewel de reguliere tandheelkunde ervan uitgaat dat de gemiddelde blootstelling vanuit amalgaam voor de meeste gezonde volwassenen onder de huidige veiligheidsnormen blijft, erkennen gezondheidsautoriteiten wereldwijd dat amalgaam een continue bron van kwikbelasting vormt.

Daarnaast blijkt uit onderzoek dat bepaalde groepen mogelijk gevoeliger zijn voor kwikbelasting, waaronder:

• zwangere vrouwen;
• jonge kinderen;
• mensen met nierproblemen;
• personen met genetische variaties in ontgiftingsenzymen;
• mensen met een verhoogde gevoeligheid voor zware metalen.

Moeten oude amalgaamvullingen preventief worden verwijderd?

Een goed functionerende amalgaamvulling hoeft niet automatisch verwijderd te worden. Tijdens het verwijderen kan tijdelijk juist extra kwik vrijkomen wanneer dit niet op de juiste wijze gebeurt.

Wanneer amalgaam wordt vervangen vanwege lekkage, breuk, secundaire cariës of op verzoek van de patiënt, verdient het aanbeveling dit te laten uitvoeren volgens een veilig verwijderingsprotocol. Hierbij worden maatregelen genomen om blootstelling aan kwikdamp en kwikhoudende deeltjes zoveel mogelijk te beperken.

Conclusie

Hoewel amalgaam jarenlang als een betrouwbaar restauratiemateriaal werd beschouwd, staat vast dat deze vullingen een levenslange bron van kwikblootstelling vormen. Mede daarom heeft de Europese Unie besloten het gebruik van amalgaam vrijwel volledig te beëindigen. Voor mensen die nog oude amalgaamvullingen hebben, kan het zinvol zijn zich goed te laten informeren over de mogelijke gezondheidsaspecten, de huidige wetenschappelijke inzichten en de mogelijkheden voor veilige vervanging door moderne kwikvrije materialen. In mijn praktijk werk ik graag met goede ontgiftingsprotocollen die kunnen worden gebruikt tijdens het verwijderen van oude amalgaam vullingen.