Curcuma

Curcuma longa, een tot de gember-familie behorende plant die ook bekendheid geniet onder de Engelse naam Turmeric, wordt vooral in Aziatische landen al duizenden jaren voor een breed scala medicinale en andere doeleinden toegepast. Daarbij wordt met name gebruikgemaakt van de oranjegeel gekleurde wortelstokken (ook vaak wortels genoemd), waaraan de Nederlandse naam Geelwortel te danken is. Hoewel zeer toepasselijk, kan deze naam echter makkelijk tot verwarring leiden, omdat er ook een andere plant met deze naam bestaat.
Gebleken is dat de werkzaamheid van Curcuma longa (kortweg kurkuma genoemd) vooral berust op het in de wortelstok aanwezige curcumine, een geel pigment dat bestaat uit meerdere substanties, tezamen aangeduid als curcuminoïden.  

Behalve voor geneeskundige toepassingen wordt Curcuma longa van oudsher onder meer gebruikt bij het verven van kleding, het vervaardigen van parfums en het bereiden van uiteenlopende gerechten. Zo is kurkuma een van de voornaamste ingrediënten van kerriepoeder, een specerij waaraan het zowel de specifieke smaak als de karakteristieke gele kleur verleent. Verder wordt in de voedingsmiddelenindustrie curcumine wel toegevoegd aan onder meer mosterd, margarine, kaas, mayonaise, vla en vruchtenyoghurt.

 
Curcuma is lief voor de lever
Zowel in de traditionele Chinese als in de Indiase Ayurvedische geneeskunde worden Curcuma longa-producten, die behalve oraal ook uitwendig worden gebruikt, zeer gewaardeerd om hun veelzijdige toepassingsmogelijkheden. Tot de aandoeningen waarbij de plant wordt ingezet, behoren onder meer ontstekingen, gewrichtsaandoeningen, lever- en galziekten, flatulentie, spijsverteringsklachten, overgewicht en huidafwijkingen. Inmiddels zijn veel van deze traditionele toepassingen wetenschappelijk onderbouwd. Ook hebben vele gunstige researchresultaten bevestigd dat kurkuma terecht als een breedspectrum bioprotectief botanicum wordt beschouwd.

Krachtige anti-oxidant
Gebleken is dat de geneeskrachtige eigenschappen van Curcuma longa in belangrijke mate samenhangen met de krachtige anti-oxidant effecten van curcumine. Vastgesteld is dat curcumine tegen hydroxylradicalen een grotere anti-oxidant activiteit ontplooit dan vitamine C en vitamine E, en dat deze werking aan meerdere curcuminoïden te danken is.

De anti-oxidatieve werking van curcuma longa is een belangrijke factor bij de antikanker-eigenschappen van de plant. Curcuma en curcumine blijken in elk van de drie fasen van de carcinogenese (initiatie, promotie en progressie) antineoplastische effecten te kunnen ontplooien, terwijl er sterke aanwijzingen zijn dat curcumine ook de regressie van kanker kan bevorderen.
Uit het oogpunt van kankerpreventie is onder meer van belang dat Curcuma longa en curcumine kunnen helpen diverse mutagene substanties onschadelijk te maken. In overeenstemming hiermee bleek Curcuma longa-suppletie te resulteren in een significante daling van de concentratie mutagene stoffen die in de urine van sigarettenrokers werd aangetroffen.

 
Remmende werking op verschillende kankercellen
Ook is vastgesteld dat curcumine een sterke remmende werking heeft op de in-vitro proliferatie van verschillende typen maligne cellen. Daartoe behoren onder meer menselijke coloncarcinoomcellen, multidrugresisente borsttumorcellen en borstkankercellen, waarbij de groei door pesticiden met pseudo-oestrogeenactiviteit werd geïnduceerd.
Naast de anti-oxidant activiteit dragen ook diverse andere eigenschappen bij aan de antikanker-werking van Curcuma longa. Tot de potentieel anticarcinogene eigenschappen behoort onder meer remming van het arachidonzuurmetabolisme, een verschijnsel dat ook van groot belang is in verband met de anti-inflammatoire werking van de plant. In sommige onderzoeksmodellen bleek de ontstekingsremmende activiteit van curcumine ongeveer even groot als die van bepaalde NSAID’s (non-steroidal anti-inflammatory drugs), veelgebruikte farmaca die in tegenstelling tot curcumine ernstige bijwerkingen kunnen veroorzaken. In overeenstemming met de anti-inflammatoire werking is ook een gunstig effect van curcumine bij reumatoïde artritis vastgesteld.

Ondersteuning bij hart- en bloedvaten en cholesterol
Het brede scala heilzame effecten van kurkuma omvat verder onder meer een aantal voor het cardiovasculaire systeem belangrijke eigenschappen, zoals het vermogen de bloedplaatjesaggregatie te verminderen en het cholesterolgehalte te verlagen. De cholesterolverlagende werking is onder meer te danken aan het feit dat curcumine de omzetting van cholesterol in galzuren bevordert.

 
Gal en lever
Onderzoek wijst er verder op dat curcumine in staat is de oplosbaarheid van de gal te vergroten, een eigenschap die voor de preventie en behandeling van galstenen belangrijk kan zijn. Ook is vastgesteld dat curcumine een leverbeschermende werking heeft en kan helpen overmatige vorming van darmgassen tegen te gaan.
Vermeldenswaard is verder dat curcumine tevens over antimicrobiële en antivirale eigenschappen beschikt.